Her ortamda fotoğraf çekmenin pek kolay olmadığını hepimiz biliyoruz. Özellikle işin içinde insan öğesi olduğu zaman herkesin tepkisi birbirinden farklı olabiliyor. Kimi kişiler fotoğraflarının çekilmesinden rahatsız olmazken, kimileri ise fotoğraf makinenizi gördüğünde bile size tepki gösterebiliyor.

2000 yılında İran’a yaptığımız bir fotoğraf gezisi öncesinde ilk kez gideceğimiz bu ülke ile ilgili bazı önyargılarımız vardı. Kulaktan dolma bazı bilgiler bu önyargılarla birleşince, kafamızda fotoğraf çekerken karşılaşabileceğimiz problemlerle ilgili soru işaretleri oluşmaya başladı. Acaba insanlar fotoğraf çekerken bize tepki verecek miydi? Camilerde, ibadethanelerde nasıl karşılanacaktık? İşte tüm bu soru işaretleri netleşmeden İran’a gitmiştik bile… Ancak zaman ilerledikçe gördük ki bazı endişelerimiz yersizdi. Benzer endişeleri iki kez gittiğim Pakistan’da da yaşadım. Ancak tüm tehlikelere ve zorluklara karşın en rahat fotoğraf çekebildiğim ülkelerden biri oldu Pakistan. Tabi şunu unutmamak lazım, gezdiğiniz yerlerde eğer ibadethaneleri ve dini törenleri fotoğraflamak isterseniz her bölgeye özgü bazı kurallara uymak zorundasınız.

Biraz önce, İran’a gitmeden önceki endişelerimizin yersiz olduğunu anladığımı söyledim. Ancak bazı sıkıntılar da yaşamadık değil. Örneğin, Kerman şehrinde büyük bir dini merkezin kapısı, erkekler ve kadınların ayrı ayrı giriş yapması için bölünmüştü. Bizim gruptan bir fotoğrafçı arkadaş tripodu kurup, kadınların giriş yaptığı kapının önünde oldukça uzun bir süre fotoğraf çekti. Bir süre sonra insanların tepkisi büyüdü ve şikayet üzerine polisler geldi. Hepimizi merkeze götürüp ifademizi almak istediler. Neyse ki bu tür durumlar için yanımızda duran yerel rehberimiz konuyu bir şekilde halletti.

Yine İran’da, Shiraz kentinde içi küçük ayna parçaları ile süslenmiş bir türbe caminin içerisinde fotoğraf çekmenin yasak olduğu söylendi. Şansımı denemek istedim… Sadece fotoğraf makinemi alarak içeri girdim ve yere oturdum. İçeride sadece 3-4 kişi vardı. Makinemi doğrultup iki kare deklanşöre bastım ve o anda kollarımdan tutan iki kişi beni nazikçe (!) dışarı çıkardı.

Pakistan’da da sadece Müslümanların girebildiği bazı yerlerde fotoğraf çekerken yanıma gelen kişiler ciddi şekilde beni sorguya çekmiş ve Müslüman olduğumu anlamaya çalışmışlardı. Özellikle Kuzey Pakistan kesiminde şu anda Taliban’ın yönetiminde olan pek çok yere 2005 senesinde gitmiş, Türk ve Müslüman olmamızın sağladığı rahatlıkla girilmez yerlere girmiş ve çekilmeyen pek çok kare yakalamayı başarmıştık.

Her Dine Özgü Kurallar Var!

Dini yerler konusunda her ülkenin ve dinin kendine özgü kuralları olabiliyor. İki sene önce gittiğim Hindistan gezisinde Varanasi’de ünlü Altın Tapınak (Wisheshwara) sokağının girişinde uzun süre bekledikten, çantalarımızı emanete bıraktıktan ve en az 3 kere silahlı askerler tarafından arandıktan sonra sokağa girmemize izin verildi. Ancak tapınağın kapısına geldiğimizde buraya Hindu olmayanların giremediğini öğrendik. Basamaklı bir yerden sadece tapınağın ucunu görebildik. Buna benzer, kendi dinlerinden olmayanların giremediği yerleri Hindistan, Nepal, Pakistan, İran gibi daha pek çok ülkede daha gördüm. Onun için bu tür durumlarda konuşmaya, karşınızdakini ikna etmeye falan çalışmayın. Sadece bu kurallara saygılı olun!

Bu kurallar sadece dini mekanlara girme konusunda olmayabilir. Bazı dini mekanlarda yapılan törenleri izleme ve özellikle fotoğraf çekmek için de bazı izinler, yazışmalar veya uzun konuşmalar, ikna çabaları içerisine girmeniz gerekebilir. Hangi dinde olursa olsun pek çok törende fotoğraf çekilmesine izin verilmez. Çünkü fotoğraf çeken kişi törenin işleyişini bozabilecek pek çok davranış içerisine girebilir. Bazen ilk kez gördüğünüz bir dini törende fotoğraf çekerken nerede duracağınızı, nasıl davranacağınızı bilemeyebilirsiniz. Bunun sonucunda da etrafınızdakilerin huzursuz ve sonrasında kaba davranışlarıyla karşılaşabilirsiniz.

Tabi her zaman böyle olacak diye bir kural yok. Geçtiğimiz senelerde Fotoğraf Dergisi yazarları olarak Gürcistan’ın Batum şehrinde bir kilise ziyaretimiz sırasında, üç çiftin dini nikah törenlerinin yapıldığını gördük. Önceleri temkinli bir şekilde yaklaşıp, acaba fotoğraf çekmemizde bir sorun olur mu diye kendi kendimize sorarken, etrafımızdakiler fotoğraf çekebileceğimizi söyledi. İzin alınmıştı! Hepsini yakından tanıdığınız 6-7 fotoğrafçı törenin etrafını sararak sürekli fotoğraf çekmeye başladı. Öyle ki deklanşör sesleri bir an olsun susmadı. Tabi bazı aksiliklerde yaşanmaya başladı. Biri geçilmemesi gereken yerden geçmeye çalıştı, bir diğer fotoğrafçı yanan mumlardan montunu tutuşturuyordu, bir diğeri deklanşöre seri modda bastığı için çıkan sesten dolayı sürekli kafaların ona çevrilmesine neden oluyordu, bir diğer fotoğrafçı törenin yerinin ışık açısından yanlış bir yerde yapıldığını biraz daha geride olmaları gerektiğini söylüyordu. Ben mi? İkinci kata çıkıp yukarıdan nasıl görünür diye merak ettim. Kilisenin girişinde bir kapı bulup ikinci kata çıktım. O sırada töreni yöneten papazla uzaktan göz göze geldim ve el işareti ile beni aşağı inmem konusunda uyardı. Tüm bunlara rağmen kimse bizi dışarı atmadı! Sanırım nikah törenleri yapılan o üç çift bunu hiç bir zaman unutmayacak.

Bazı Uyarılar!

* Dini törenlerde fotoğraf çekerken her zaman duyarlı ve saygılı olmaya çalışmalısınız. Töreni yönetenlerin ve izleyicilerin sizden tek isteyebileceği şey, daha hassas ve sessiz olmanızdır. Burada yapacağınız yanlış bir hareket tepki çekebilir ve işinizi zorlaştırabilir. İbadet esnasında insanlar rahatsız edilmek ve genelde de fotoğraflarının çekilmesini istemeyebilirler. Biraz önce söylediğim gibi böyle bir durumda kimse ile tartışmaya girmeyin. 

* Fotoğraf çekimi sırasında eğer başka arkadaşlarınız varsa onlarla yüksek sesle asla konuşmayın. Hatta konuşmak yerine başınızla, gözlerinizle anlaşmaya çalışın. Özellikle içeri girmeden önce mutlaka cep telefonlarınızın sesini kapatın ve içeride telefon görüşmesi yapmayın.

* Törenler esnasında fotoğrafının çekilmesini istemeyen biri genellikle size cevabını sessizce verecektir.

* Dini merkezlerde yapılan cenaze törenlerinde veya mezarlıklarda ise, insanlar matem havasında olacaklarından onların rahatsız olacakları sınırı zorlamamak gerekir. Ani tepkiler verebilirler, burada yapılabilecek en büyük hata, gülmek ve yüksek sesle konuşmaktır. Her zaman bir cenazede olduğunuzu unutmadan çalışmalısınız.

* Bazı törenlerin ortasında fotoğraf çekme şansınız olmayabilir. Böyle bir durumda imkanınız varsa, kalabalıkları ve töreni daha iyi görebileceğiniz yüksek ve hakim noktalara çıkabilirsiniz. Böylelikle hem gözlerden uzak olursunuz hem de daha kontrollü bir çekim şansı yakalarsınız.

* Bazı dini mekanlar çok az ışık alır ve yine az miktarda yapay ışıkla aydınlatılır. Ama aydınlatma ortamı nasıl olursa olsun flaşla fotoğraf çekmeniz pek uygun olmaz. Eğer tek bir noktada durup fotoğraf çekecekseniz, izin verilirse bir tripod veya monopod kullanabilirsiniz. Ancak yine de ISO değerini yükseltip, hareketli konuları net bir şekilde çekmeye çalışmalısınız.

* Açık havada yapılan törenler çekim açısından daha kolaydır. Uzaktan tele objektiflerle de çalışılabilir. Bu tür ortamlarda 70-200mm, 75-300mm gibi bir tele zoom objektif işinizi görecektir.

* Bir fotoğrafçı olarak elinizdeki fotoğraf makinesi ile zaten yeterince dikkat çektiğiniz için giydiğiniz kıyafetlerle bunu dengelemeye çalışın. Yani fazla dikkat çekmeyen, iddialı renkler içermeyen kıyafetler seçin. Konu olarak insanlarla yoğun olarak çalışan fotoğrafçıların yaptığı en büyük hatalardan biri, gösterişli kıyafetler giymek ve büyük fotoğraf çantaları kullanmaktır. Özellikle cami, kilise ya da açık havada yapılan birçok tören ve ibadette ne kadar az dikkat çekerseniz o kadar rahat fotoğraf çekebilirsiniz.

Kamboçya’nın benim için önemi farklıdır. Dünyanın öbür ucunda olmasına rağmen ilk kez 2002 yılında gittiğimde bana pozitif bir enerji vermişti. Daha önce fotoğraflardan ve birkaç belgeselden gördüğüm Angkor Tapınakları, Kamboçya’ya esas gitme nedenimdi. Daha sonra 2009 yılında, aradan 7 yıl geçtikten sonra tekrar Angkor Tapınakları’nı fotoğraflama fırsatı buldum.

“Angkor Tapınakları” başlıklı gezi yazım ve fotoğraflar daha önce pek çok gazete, dergi ve internet sitesinde yayınlandı. Fotoğraf gösterileri değişik şehirlerde yapıldı ve 2010 yılında da aynı ismi taşıyan bir fotoğraf sergisi ile izleyicilerle buluştu.

Bu yazımda da sizlere Angkor Tapınakları ve çevresindeki değişimi fotoğraflamak üzere yaptığım son gezimden bazı notlar ve ipuçları aktarmak istiyorum. Programda ilk önce uçuşları ayarlamaya çalıştım. Kamboçya bize çok uzak gibi gözükse de esasında ulaşım anlamında oldukça rahat bir güzergah. Kamboçya’ya ulaşmak için tabi ki birden çok alternatifiniz var. Mesela, Singapur ya da Tayland üzerinden gidebilirsiniz. Her iki ülkeye de Türkiye’den direkt ya da aktarmalı pek çok uçuş var. Ama benim tavsiyem tabi ki en yakın şehir olan Bangkok üzerinden gitmeniz. İkinci kez yine Kamboçya’ya Bangkok üzerinden gittim. THY ile İstanbul-Bangkok ve Bangkok Airways ile Bangkok-Siem Reap uçuşlarının biletlerini haftalar öncesinden aldım. Özellikle Aralık-Şubat ayları arasında Bangkok için direkt uçan THY uçak bileti fiyatları oldukça yükselebiliyor. Uçak biletlerini hallettikten sonra internet üzerinden Kamboçya’daki turizm acentelerini ve verdikleri hizmetleri araştırmaya başladım. Otelleri seçip direkt rezervasyonları yaptım ve sonrasında bir acente ile yazışıp sadece şoförlü bir araç talebinde bulundum. Daha önce gittiğim ve oldukça fazla araştırma yaptığım için herhangi bir rehbere ihtiyacım yoktu. Sadece şoförün biraz İngilizce bilmesi yeterliydi.

Kamboçya vizesi

Kamboçya vizesini hiçbir sorun olmadan, ülkeye giriş yaptıktan sonra havaalanında 20 dolar karşılığında kolayca alabilirsiniz. Yanınızda bir adet vesikalık fotoğraf götürmeniz yeterli. Ancak isterseniz vizenizi oturduğunuz yerden seyahate başlamadan web üzerinden de alabilirsiniz. Resmi internet sitesinden e-visa aldım ve bunun için 25 dolar ödedim. Sizde havaalanında vakit kaybetmek istemiyorsanız e-visa’yı öneririm.

Bu arada konuyu henüz derinleştirmeden şunu açıklamak istiyorum. Vaktim sınırlı olduğu için bu tür gezileri genellikle 10 günlük bir çerçevede yapmak zorundayım ve haliyle uzun mesafeleri uçakla gitmeye çalışıyorum. Yoksa 20-30 günlük bir fırsat yakalasam, bazı yerlere karayolu ile gitmek isterim. Bir de benim yaptığım bu tür geziler, “fotoğraf çekmek için” organize ettiğim programlar oluyor. Yoksa “gezerken fotoğraf çekmek” gibi bir niyetim olmuyor. Tabi bunun iyi ve kötü yanları var. Belki bunları bir başka yazıya konu ederiz, kim bilir!

Nerde kalmıştık? Kamboçya’ya Bangkok üzerinden gidiyorduk. Bangkok’a yaklaşık 10 saatlik bir uçuşun ardından bir iki gün Bangkok’ta kaldım ve sonra Bangkok’tan Siem Reap’e yaklaşık 50 dakikalık kısa bir uçuş yaptım. Siem Reap’e vardığımızda bizi şoförümüz Hear Bunla karşıladı. Eğer sizde Kamboçya’ya ve Siem Reap’e bir gün gitmeye karar verirseniz kendisi ile günlük ortalama 25 dolar arasında bir rakama anlaşabilirsiniz. Çok temiz Toyota Camry model arabası ile sorunsuz bir seyahat geçirmenize yardımcı olur. (Mail adresi: hear_bunla2006@yahoo.com )

En az üç gün gerekli

Kamboçya’da ve emin olun dünyada görülecek en önemli yerlerin başında Angkor Tapınakları geliyor. Angkor bölgesine giriş ücretli, günlük 20 dolar, üç günlük 40 dolar ve haftalık 60 dolar karşılığında üzerinde fotoğrafınızın bulunduğu giriş kartı çıkarmanız gerekiyor. Eskiden yanınızda bir adet vesikalık fotoğraf götürmeniz gerekiyordu. Şimdi ise basit bir webcam yardımıyla fotoğrafınızı onlar çekiyor ve 2 dakika içerisinde giriş kartınız basılıyor. Size tavsiyem üç günlük bilet almanız, çünkü bir günde buranın gezilmesi neredeyse imkansız gibi. Angkor Tapınakları çok geniş bir bölgeye yayılmış durumda. Bir tapınaktan diğerine yürüyerek gidebilmeniz her yerde mümkün değil. Eğer araba kiralamak istemezseniz adım başı göreceğiniz tuk-tuk denilen 2 kişilik araçlarla da dolaşabilirsiniz. Kendinize güveniyorsanız çok ucuza bisiklet de kiralayabilirsiniz. Unutmadan, ülkede hemen her şey dolar üzerinden fiyatlandırılıyor. Yani para bozdurmak (1 dolar: 4000 Riel) gibi bir sıkıntınız yok. Ancak her yerde mutlaka pazarlık etmeniz gerek! Çekinmeyin, söylenilenin yarısından daha azını teklif edin. Orta bir noktada anlaşacaksınız.

En popüler yer: Angkor Wat

Sabahları erken kalkıp en geç 7 gibi Angkor’da olmaya çalışın. Dediğim gibi Angkor bölgesinde onlarca irili ufaklı tapınak bulunuyor. İlk başta görmeniz gereken en önemlileri arasında şunları sayabilirim: Angkor Wat, Angkor Thom, Bayon, Ta Prohm, Preah Khan, Banteay Kdei. İkinci derecedeki tapınaklar arasında ise şunları görebilirsiniz: Prasat Kravan, Pre Rup, Banteay Samre, Ta Som, Neak Pean, Baphuon, East Mebon, Phimeanakas, Terrace of the Elephants&Leper King. Bu saydığım tapınaklar arasında en popüler ve en önemli olan hiç kuşkusuz Angkor Wat’tır. Her saatte kalabalık bulacağınız için sabah erkenden ilk önce burayı gezerek programınıza başlayabilirsiniz. Angkor Wat’ı gezmek için en az 3-4 saat ayırabilirsiniz.  Bir de gün batımına yakın bir saatte tekrar fotoğraf çekmek için fırsat yaratmaya çalışın.

Havadan fotoğraf çekmek isterseniz…

Angkor Wat’ı ve çevresini havadan görmek isterseniz size iki tavsiye… Birincisi ve tabi ki en ideali, Angkor Wat’ı karşıdan göreceğiniz bir noktadan kalkan balon olacaktır. Bu balon yere çelik bir iple bağlı ve sadece yukarı-aşağıya hareket edebiliyor. 10 dakikalık uçuş bedeli 15 dolar. Gün batımında en iyi binilecek zaman ise, 16.30-17.30 aralığı. Eğer havadan Angkor Wat’ın güzel bir fotoğrafını çekmek istiyorsanız yanınızda en az 200mm ya da 300mm’lik bir tele objektif olmalı. İki tavsiye dedik, birincisi balondu. İkincisi ise helikopter kiralayabilirsiniz. Yaklaşık 15 dakikalık turun fiyatı kişi başı ortalama 120 dolar. Bu turda sadece Angkor Wat ve biraz çevresi görülebiliyor. 30 dakikalık daha geniş bir tur isterseniz fiyatı kişi başı 250 dolara çıkıyor. Ancak helikopterler fotoğraf çekmek için pek elverişli olmadığı ve kapısını çıkarıp beni iple bağlamayı kabul etmedikleri için bunu denemedim. Sadece balonla yetindim.

Fille Phnom Bakheng’e çıkın

Fotoğraf açısından pek önemli olmasa da Angkor’u gezenlerin mutlaka gitmesi gereken bir diğer tapınak, Phnom Bakheng. Burası gün batımını seyretmek için turistlerin akın ettiği ilginç bir yer. Ulaşması ve yolu pek kolay değil. Eskiden dik bir tepeye tırmanır gibi çıkılan yolu artık kapatmışlar ve tepeyi döne döne çıkan bir yol açmışlar. Yürümek istemezseniz en eğlenceli seçenek ise filler… Bir tepenin üzerinde bulunan Phnom Bakheng’e fil üzerinde 20 dolar karşılığında çıkabilir ve unutulmaz bir yolculuk yaşayabilirsiniz.

En iyi mevsim Aralık-Şubat arası

Sabah çıkıp dolaşmaya başladıysanız öğlen saatlerinde enerjiniz düşmeye başlayacaktır. Size tavsiyem 12.00-14.00 saatleri arasında dinlenin, yemeğinizi yiyin ve bol bol sıvı takviyesi alın. Angkor Tapınakları ve Kamboçya’ya gitmek için size tavsiye edebileceğim en iyi tarihler Aralık-Şubat ayları arasıdır. Gezi programınızı bu üç aylık döneme denk getirmeye gayret edin.

Angkor’u 7 sene sonra tekrar görmek çok keyifliydi. Siem Reap’teki ve en önemlisi tapınaklardaki değişim inanılmazdı. Siem Reap büyüdükçe büyümüş ve bir kasaba havasının dışına çıkmıştı. Sadece turistler için yapılmış bir şehir gibiydi. Tapınaklarda ise zamanın ve doğanın getirdiği ağır tahribat, yenileme çalışmaları ile giderilmeye çalışılsa da 2002 yılındaki ilk çektiğim karelerden bazılarını şimdi çekmek imkansız oldu.

Kayıp şehir Angkor hakkında…

Siem Reap’e yaklaşık 8 km uzaklıkta bulunan Angkor, 9. ve 12. yüzyıllar arasında Khmerler tarafından yapılmış dünyanın en büyük ve ünlü tapınaklarının yer aldığı bölgenin adıdır. Khmer sanatının üstün örneklerinden, tamamı 100’den fazla olan, şaşırtıcı ve sabır gerektiren mimari başarılarından biri olan Angkor Tapınakları, sadece mimari açıdan değil, gizemli ve kutsal yapısıyla da dünya koruma mirasının en üst sıralarında yerini almış önemli bir merkezdir.

Angkor ismi, Sanskritçe’den gelmekte ve şehir anlamındadır. Angkor dönemi, 802 yılında, Jayavarman II'nin kendini Tanrı Kral (Devaraja) ilan etmesiyle başlamış ve 1431 yılında, işgalcilerin şehri yağmalaması ve halkın Phnom Penh'e kaçmasına yol açmasıyla son bulmuştur.

1432’de Khmerler şehri yasakladıktan sonra yüzyıllarca kayıp şehir olarak ormanın derinliklerinde kaybolan Angkor’u sadece meraklı Budist keşişler ve bazı gezginler biliyordu. Yıllar geçtikçe Angkor hikayeleri efsaneleşti ve dilden dile dolaşır oldu. Çok az insan bu hikayelerin efsane değil gerçek olduğuna inanıyordu. Fransız gezgin Henri Mouhot, yaptığı araştırmalar ve geziler sonrasında 1860 yılında tüm dünyanın ilgisini Angkor’a çekti. Fransızlar bu şehirden büyülenmişti ve 1908 yılında restorasyon projesini başlattılar. 1960 yıllarına kadar, Asya'nın en önemli turistik yerlerinden biri konumuna geldi. 1975 yılında, Kamboçya'nın diğer şehirleri gibi, Siem Reap halkı da komünist grup Kızıl Khmerler tarafından taşraya çalışmaya gönderildi. 1990 yıllarının ortasına kadar Siem Reap savaşlar yüzünden büyük bir uykuya dalmış oldu. 2000 yılından sonra yeniden turizme açılarak tüm dünyanın ilgisini yeniden çekmeyi başardı. Restorasyon çalışmaları iç savaşlar nedeniyle 1970 ve 1980’ler hariç günümüze kadar sürmüştür. O yıllardaki karışıklık ve mayın tehlikesi yüzünden arkeologlar tapınaklardan uzaklaştırılmışlardır.