EXIF ile fotoğraf bilgilerine hükmedin

Yazar: Özgür Çetin

JPEG ve TIFF fotoğraf dosyalarında bulunan EXIF (Exchangeable Image File Format) bilgileri, kullanıcılara teknik detayları rahatlıkla görme imkanı sunuyor.

Eski günleri hatırlıyorum bazen. 1990’lı yılların ortalarında Rus malı Zenith ve Canon AE1 ile birlikte yaptığım çekimler aklıma geliyor. O zamanlar fotoğraf çekmek gerçekten masraflı bir işti. Çekim sırasında kullanacağımız diyafram ve enstantane değerini iyi belirlemek, doğru pozlama yapmak zorundaydık. Çünkü bir üniversite öğrencisi olarak fazladan film satın alacak paramız yoktu. Bu bakımdan elimizdeki filmlerle en iyi sonucu almak bizim için birincil öncelikti.

Filmli makineler zamanında fotoğrafların teknik bilgilerini bir kenara not almaya çalışırdım: nerede çekildiği, hangi diyafram ve enstantane kullanıldığı, flaş var mı yok mu? gibi… Bu tip bilgiler bizim için hayati önem taşıyordu.

Nedir bu EXIF?

Dijital teknolojinin gelmesiyle köprünün altından çok sular aktı. Film kullanan makinelerin çoğu tarih olurken, hayatımıza EXIF diye bir kavram girdi. Bu kavramın temeli, çekilen JPEG ya da TIFF (bazı üst düzey ürünler TIFF formatını seçimli olarak kullanabiliyor) fotoğraflara bir dizi bilginin eklenebilmesine dayanıyor. Aslında dijital bir format olan JPEG ve TIFF’e bu özelliği kullanarak sadece belli kişilerin görebileceği yazılar bile eklenebiliyor. Hatta bu yolla şifreleme yapıp, gizli bilgileri aktaranlar bile var. Ama konumuz bu olmadığı için detaylara girmiyoruz.

EXIF’in tarihi

JEIDA (Japan Electronic Industries Development Association) tarafından 1998 yılında kullanıma sunulan EXIF, 2002 yılında 2.2 versiyonu ile şu anki kullanılan halini almıştır.

EXIF’teki teknik detaylar

EXIF bilgileri yıllar içinde epey gelişti. Günümüzde bu bilgiler yardımı ile çekilen bir fotoğrafın nerede, ne zaman, hangi diyafram ve enstantane, renk uzayı değeri, ISO, poz telafisi, pozlama yöntemi, çekim modu, beyaz ayarı, odak uzaklığı ve daha farklı onlarca detaya ulaşılabiliyor. Hatta son yıllarda kullanılmaya başlanan GPS özelliği ile fotoğraflara enlem ve boylam bilgisi bile girilebiliyor. Böylece fotoğrafın çekildiği nokta dünya üzerinde çok küçük bir hata payı ile gösterilebiliyor.

Hangi cihazlar EXIF üretir

Günümüzde başta fotoğraf makineleri olmak üzere cep telefonları ve fotoğraf çekebilen cihazların birçoğu EXIF datası üretir ve bunları çektiği fotoğraflara ekler. Cep telefonlarının birçoğu aynen fotoğraf makinelerinde olduğu gibi detaylı EXIF üretirken bazıları ise sadece marka ve model ismini eklerler.

EXIF nasıl okunur?

EXIF bilgilerini okumanın en kolay yolu Windows işletim sistemlerinde fotoğrafın üzerine sağ tıklayarak Özellikler (Properities) demek ve ardından Özet (Summary) bölümünde Advanced sekmesine tıklamaktır. Burada temel EXIF bilgileri görülebilir. Elbette detaylı bilgilere ulaşmak için Windows tek başına yeterli olmayabilir. İnternette EXIF bilgilerini gösterebilen yüzlerce yazılım bulunmaktadır. Google’da yapacağınız küçük bir arama sizi bu yazılımlara ulaştırır. Ayrıca fotoğrafçının kadim dostu Photoshop yazılımı da EXIF bilgilerini en ince detayına kadar gösterebilme özelliğine sahiptir. 

EXIF bilgilerini düzenleme

Fotoğraflara eklenen EXIF bilgileri istendiği zaman düzenlenebilir. Başta Photoshop olmak üzere birçok yazılım EXIF bilgilerini değiştirebilir. Fotoğrafı çeken kişinin ismi, çekilen yer, özel detaylar gibi farklı bilgiler EXIF’e girilebilir. Ayrıca üst düzey dijital SLR fotoğraf makinelerinde fotoğraflara otomatik olarak belli bir uzunlukta kelimelerin girilmesi (fotoğrafı çeken kişinin ismi ya da e-posta adresi gibi) mümkündür. Bu bilgiler otomatik olarak EXIF’e eklenir.

Ancak Photoshop gibi yazılımlarda EXIF bilgilerine müdahale ettikten sonra kayıt sırasında belli ayarlar yapmazsanız önceki bilgiler silinebilir. “Save for web” komutu bütün EXIF bilgilerini silme özelliğine sahiptir. Bu bakımdan bilgileri değiştirirken orijinal formatı saklamanız ve farklı kaydet komutunu kullanmanız daha iyi olur.

Öte yandan fotoğrafların sahipliği konusunun ispatı için EXIF dataları kullanılamaz. Çünkü isteyen kişi bu bilgileri istediği yönde değiştirebilir.

EXIF’in farklı kullanımları

Fotoğraflara eklenen teknik bilgiler sadece dar bir alanda kullanılmak üzere üretilmemişlerdir. Bu bilgilerin içine eklenen özel yorum ve anahtar kelimelerle fotoğraf aramalarında çok daha hızlı ve kolay sonuçlar alınabilmektedir. Günümüzde fotoğraf arşivleme yazılımlarının büyük bir çoğunluğu EXIF içindeki anahtar kelimeleri okuyabilmektedir. Örneğin Picasa yazılımı ile fotoğraflara eklediğiniz anahtar kelimeler yardımı ile aradığınız bir fotoğrafa binlerce örnek arasından birkaç saniyede ulaşmanız mümkün olur. Anahtar kelimelerin dışında cümle girerek de arama sonuçlarına katkıda bulunabilirsiniz. Yani EXIF kullanıcıya farklı alanlarda da hizmet etmekte ve özellikle aranan fotoğrafların bulunması konusunda yardımcı olmaktadır.

EXIF bilgileri fotoğrafçılara çok yararlı teknik datalara ulaşma imkanı sunarken, bu dataların karşılaştırılması, daha güzel fotoğraflar çekilmesi için de yardımcı olmaktadır. Eğer bir fotoğraf bu bilgileri silen bir yazılımdan geçmeden orijinal hali ile saklanırsa başkaları tarafından da bu bilgiler ışığında değerlendirme yapılabilir. Ayrıca bilgilerin içine eklenecek anahtar kelimeler ve cümleler yardımı ile devasa ölçekteki arşivlerin kolaylıkla yönetilmesi ve aranan fotoğrafların hemen bulunması da mümkün hale gelmektedir. Bu bakımdan EXIF bilgilerine ne kadar hakimseniz fotoğrafçılık konusunda o ölçüde öndesiniz demektir.