Kırgızistan Gezi Notları

Yazı ve Fotoğraflar: Ömer Serkan Bakır

Bugüne kadar yazarlarımız ve dostlarımızla “fotoğraf çekmek için” pek çok seyahat gerçekleştirdik. Haziran ayında da yine böyle bir seyahat için Kırgızistan’ın yolunu tuttuk. Geziye Prof. Emre İkizler, Prof. Oktay Çolak, Prof. Osman Ürper, Uğurhan Betin ve ben katıldım. Esasında bir dostumuz daha bizimle birlikte olacaktı. Ancak son anda bir sağlık problemi yaşayınca iptal etmek zorunda kaldı. Genel olarak gezilere katılan kişi sayısı çift olduğunda konaklama için çok daha ideal oluyor. Ancak daha sonra detaylarını da anlatacağım gibi Kırgızistan’da konaklama şekli epey farklı olduğu için geziye 5 kişi gitmemiz bir sorun yaratmadı.

Neden Kırgızistan?

Öncelikle, neden Kırgızistan sorusunun cevabını vererek yazımıza başlayabiliriz. Dünyanın farklı coğrafyalarında onlarca ülke görmüş 5 fotoğrafçı bir araya geldiğinde tahmin edebileceğiniz gibi dünyanın dört bir yanından gezi önerileri masaya yatırılıyor. Ancak bu sefer birkaç kriteri ön plana almak zorunda kaldık. Birincisi hiçbirimizin görmediği bir ülke olsun istedik. (Gerçi Emre İkizler 20 yıl önce Bişkek’e gitmiş ama onu saymadık.) Diğer kriterlerimiz ise, vizesiz bir yer olsun, uçak bileti ve oradaki harcamalarımız da uygun olsun istedik. Tabi bu koşulları sağlayan belki başka yerler de karşımıza çıkabilirdi. Ancak Kırgızistan’da çekilmiş ve hepimizin hoşuna giden 5-6 fotoğrafı gördükten sonra kararımızı da vermiş olduk.

Kırgızistan programını oradaki yerel bir acente üzerinden yaptık. Yazışmalar, küçük araştırmalar ve öneriler neticesinde de 9 günlük bir program oluşturduk. Kırgızistan esasında hakkında çok fazla şey bildiğimiz ve sıklıkla gidip gelinen bir ülke değil. Ancak el değmemiş muhteşem coğrafyası ve misafirperver halkı ile görülmeye değer bir ülke. Ülkeyi son yıllarda ziyaret edenlerin büyük bir çoğunluğu ya sırt çantalı gezginler ya da trekking meraklıları oluyor.

Prof. Emre İkizler, Prof. Osman Ürper, Ömer Serkan Bakır, Uğurhan Betin, Prof. Oktay Çolak

Rota

Başkent Bişkek’ten başlayan ve yine aynı yerde sona eren rotamızda öne çıkan yerler şuralar oldu: Ala-Archa Ulusal Parık, Chong-Kemin vadisi, Tepke köyü, Karakol, Issyk-Kul, Skazka, Bokonbaevo köyü, Kochkor, Song Kul.

Vizesiz Gidilebiliyor

Kırgızistan, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarından (30 güne kadar) vize istemiyor. Türkiye’den ulaşım konusunda da pek çok seçenek mevcut. Başkent Bişkek’e en kolay ulaşım yolu ise Pegasus ve THY uçuşları… İstanbul-Bişkek uçuşları 5 saate yakın sürüyor. Her zamanki gibi uçak biletini son ana bırakmazsanız uygun fiyatlı bilet ihtimaliniz çok yüksek.

Kırgızistan bize göre oldukça ucuz bir ülke. Tabi gezeceğiniz standartlara göre harcayacağınız para miktarı değişse de biz gezi esnasında en yüksek rakamı Bişkek’teki 4 yıldızlı otel konaklaması için verdik. Gördüğüm kadarıyla Bişkek dışında her şey daha ucuz. 1 Amerikan Doları yaklaşık 69 Som. Yeme-içme, konaklama ve ulaşım uygun fiyatlı yapılabiliyor. Büyük şehirler ve kasabalar dışında kalan yerlerde market bulmak biraz zor. Küçük bakkal tarzı yerlerde de her şeyi bulmak pek mümkün değil. Size önerim, Kırgızistan’a giderken sürekli kullandığınız ilaç ve önemli ihtiyaçlarınızı mutlaka yanınızda götürün.

Büyüleyen Coğrafya…

Kırgızistan, Orta Asya’daki doğası en ilginç yerlerden birisi. Dağlar, nehirler, göller, ormanlar, vadiler ve çok daha fazlası Kırgızistan gezimizde bize harika kareler yakalama şansı verdi. Bölgenin büyülü ve çoğu yerde zorlu coğrafyası, macera severleri, doğa tutkunlarını, yürüyüş meraklılarını, dağcıları, kampçıları ve çok daha fazlasını kendine çekmeyi başarıyor.

Kırgızistan Orta Asya’da yedi bağımsız Türk Devleti’nden biri. Kırgızistan’ın kuzeyinde Kazakistan, batısında Özbekistan, güneydoğusunda Çin, güneybatısında ise Tacikistan var ve ülkenin denize kıyısı yok. Ülkenin büyüklüğü 199.900 kilometrekare ve nüfusu ise 6 milyon civarında. Nüfusun azlığını büyük şehirler ve kasabaların dışına çıktığınızda daha iyi anlayabiliyorsunuz. Ülkenin en büyük iki şehrinden birisi başkent Bişkek ve diğeri ise Osh. Bu iki şehir arasında uçakla da ulaşım sağlanabiliyor.

İç Ulaşım

Kırgızistan’ı gezmek için en iyi yollardan biri şoförlü araç kiralamak olacaktır. Araç kiralama işini internetten ya da oraya gittiğinizde yapabilirsiniz. Eğer yerel bir acente ile yazışırsanız size hem rota hem de konaklama konusunda da yardımcı olacaklardır. Eğer uzun bir zamanınız varsa ve biraz da macera arıyorsanız iç ulaşım için otobüsleri tercih edebilirsiniz. Büyük şehirlerde taksiler de oldukça ucuz, sorunsuz kullanabilirsiniz.

Konaklama ve Yurt Kamplar…

Kırgızistan’da büyük şehirler dışında standart otel konaklaması bulmak biraz zor. Bişkek’te farklı standartlarda oldukça fazla otel seçeneği var. Ancak hemen belirteyim, buradaki otellerin fiyatları ucuz değil. Bişkek dışında konaklamalarımız, Kırgızistan Turizm Birliği tarafından onaylı Guest House, yerel ev konaklaması ve Yurt kamplarında oldu. Genellikle bir ailenin işlettiği pansiyon şeklindeki ev konaklamalarında sabah ve akşam yemeklerini de bu aile hazırlıyor. Bu konaklama şekli yerel yaşantıyı ve geleneksel yemekleri görmek açısından da ilginç bir deneyim oldu. Temizlik açısından kaldığımız bu evlerin hiçbirinde bir sorun yaşamadık.

Kırgızistan’a ait fotoğrafların birçoğunda yer alan, geleneksel göçebe çadırlarına verilen isim; Yurt. Yurtlardaki konaklamalar ise ikiye ayrılabilir. Birisi ailelerin işlettiği nispeten küçük Yurtlar. Diğeri ise daha büyük ve biraz daha turistik sayılabilecek Yurtlar… Esasında bu Yurtların aralarında fazla bir fark yok. Kişi sayısına göre büyüklükleri değişebiliyor. Bir de turistik Yurtlarda yerde değil de ahşap bir karyolada yatıyorsunuz. Biz de birkaç gecemizi bu Yurt Kamplarda geçirdik. Kaldığımız Yurtlar oldukça büyüktü ve beşimiz aynı yerde kaldık. Son Göl’de (Song Kul) kaldığımız Yurt içerisinde hatta bir de tezek sobası vardı. Yurt Kamp konaklamalarında tuvalet konusunda biraz sıkıntı yaşayabilirsiniz. Zira tuvaletler tahmin edebileceğiniz gibi Yurtların 30-40 metre gerisinde ve dört tarafı kapalı basit bir çukurdan oluşuyor.

Şarj Sorunu…

Yurt kampların çoğunda elektrik var. İlk defa gittiğimiz için Son Göl’de konaklayacağımız Yurt kampında da elektrik olabileceğini, en azından jeneratörlerle pillerimizi şarj edebileceğimizi ummuştuk. Ancak durum hiç de öyle olmadı. Akşama doğru biten pillerimizi kampa dönüp şarj etmek istediğimizde, minik bir jeneratöre bağlı üçlü prizi gösterdiler. İlk etapta şarj cihazlarını bu epeyce gürültülü jeneratöre takıp yeniden gezintiye çıktık. Ancak epey sonra anlaşıldı ki bu jeneratör pilleri şarj etmiyordu. Durum böyle olunca Son Göl’de iki akşam konaklamasından birini iptal etmek zorunda kaldık.

Son Göl, Kırgızistan’ın ikinci en büyük gölü ve yaklaşık 3000 metre yükseklikte bulunuyor. Buraya gitmek için epeyce yol kat etmek gerekiyor. Hatta çoğu mevsimde buraya ulaşmanız pek mümkün değil. Çünkü yollar ve geçit karla kaplı oluyor. Son Göl’e gidebileceğiniz en iyi mevsim ise Haziran ile Eylül arasında… Burası karlı dağların arasında uçsuz bucaksız bir bozkır. Etrafta ise bizimkiler gibi birkaç Yurt kamptan başka hiçbir şey yok. Biraz önce söylediğim gibi elektrik olmaması da gayet normal tabi… Hatta cep telefonu sinyali de bu bölgede çekmiyor. Yani doğayla baş başa kalmak için mükemmel bir yer…

Kırgızistan Yemek Kültürü ve Meşhur Beşparmak

Hiç uzatmadan hemen söylemeliyim. Vejetaryen ve özellikle Vegansanız Kırgızistan’da işiniz zor! Ama et seviyorsanız, cennete düştünüz demektir. Kırgızistan’da hayvancılık büyük önem taşıyor ve ülkenin esas gelir kaynaklarının başında geliyor. Kırgızistan’da ana yemek çeşitleri olarak et, çorbalar, hamur işleri ve süt ürünleri geliyor. Bizim damak tadımıza oldukça uygun ve lezzetli yemekler… Çorbalar Kırgız sofralarında da bizde olduğu gibi çok önemli. İlk başta önümüze konan koca tabaklardaki çorbaları afiyetle içip karnımızı doyurduktan sonra bunun bir ön yemek olduğunu anlamamız, sonraki yemeklerde menüyü sorma ihtiyacını doğurdu. Çorbalar et, hamur, pirinç, sebze çeşitleri ve bazen de hepsinin karışımı ile yapılıyor. Kırgızistan’ın en meşhur ve geleneksel yemeklerinden birisi ise Beşparmak. Neden Beşparmak adını verdiklerini, çatal, bıçak olmadan yemeği elle yediğiniz zaman anlıyorsunuz. Bu yemek daha çok özel günler ve davetlerde hazırlanıyor. İçeriği ise kuzu eti ve kesme kalın erişteden oluşuyor. Bir öğlen yemek için gittiğimiz Kırgız ailenin evinde bu yemek hazırlanmıştı. Önden yediğimiz çorba ve salatalardan sonra bizi başka bir odaya aldılar. Bu özel yemeğin sunumu ve yenmesi de farklı bir ritüel… Yere kurulan sofraya oturduktan sonra evin en küçüğü su dolu bir testi dolaştırıp ellerimizi yıkamamız için yardımcı oldu. Daha sonra evin büyüğü yemek tepsisini odaya getirdi. Daha sonra aramızdaki yaşça en büyüğü sorarak etin en büyük parçasını ona verdi ve bu böyle sırayla devam etti. Ardından yemeği hazırlayan evin hanımı dumanı üzerinde kalın kesme erişte servisi yaptı. Yemek bittiğinde yine evin küçükleri testi ile su gezdirip ellerimizi temizlememizi sağladı. Son olarak aramızdaki en büyük olanın sofra duası ile yemeği tamamlaması istendi.

Kırgızistan yemek kültürü genel olarak bakıldığında bizim yemeklerimizden ve damak tadımızdan çok farklı değil. Özel bir mazeretiniz yoksa Kırgızistan’dan aç dönmeniz mümkün değil. Ancak küçük bir de uyarı yapmakta fayda var. Hijyen ve bakteri yapılarının bizden biraz farklı olduğunu söylemeliyim. Yani bağırsak problemleri yaşayabileceğinizi de unutmamakta fayda var.

Kırgız Gelenekleri…

Bir ülkeyi 9-10 günlük kısa seyahatlerde her şeyiyle tanımanın pek mümkün olmadığını biliyorum. Kırgızistan gezimizde bu kısa zaman diliminde bizleri sorunsuzca ağırlayan acentemiz “Hospitality Kyrgyzstan” ve Türkçe de bilen yetenekli rehberimiz Aybek’e çok teşekkür ediyorum. Fırsat bulursam bu güzel ülkeye bir kez daha gitmek isterim. Son olarak yazımı noktalarken, bu gezimizde öne çıkan ve fotoğrafladığımız iki etkinlikten de kısaca bahsetmek istiyorum.

Kartalla Avcılık Geleneği

Kırgızistan el değmemiş doğasında göçebe geleneklerini bugün bile devam ettiriyor. Bu gelenekler arasında biri var ki o da bizim en çok ilgimizi çekenlerden biri oldu. Kırgız avcılık kültürü olan Salburun, kuşlar (kartal ve doğan), köpekler (taygan), ok-yay ile avcılık yapma türlerini birleştiren bir av geleneği. Salburun’un en önemli parçası olan kartalla avcılık, günümüzde Kırgızistan, Kazakistan, Moğolistan ve Çin’in bazı bölgelerinde geleneksel olarak devam ettiriliyor.  

Kartalın eğitilmesinden beslenmesine kadar özel ilgilenen insana (kartala (bürküte) bakan adam manasında) “bürkütçü” deniyor. Bu kişiler yavru kaya kartallarını yuvalarından alarak eğitiyorlar. Av kartallarının eğitimi birtakım kurallara dayanmasından dolayı kartalla avcılık, Kırgızlarda bir sanat olarak kabul ediliyor.

Avcılık için genellikle dişi kartallar tercih ediliyor. Dişi kartallar erkek kartallardan daha geniş kanat genişliğine ve daha iyi avlama gücüne sahip. Büyük dişi kartallarının kanat genişliği 230 santimetreye, ağırlığı ise 7 kiloya kadar çıkabiliyor. Yuvadan alının yavru kartalların avcı olarak eğitilmesi uzun ve yorucu bir süreç. İlk etap, eğitmenine alışması… Daha sonra avını yakalaması ve parçalamadan eğitmenini beklemesini öğrenmesi gerekiyor. Bu uzun öğrenme süreci sonunda eğitmenler kartallarla ortalama 15-20 sene geçiriyor. Sonrasında bu kartallar mutlaka serbest bırakılıp vahşi doğaya geri döndürülüyor.

Biz de fotoğraf çekmek için bir kartal eğitmeni ile güzel bir coğrafyada çalıştık. Önce kartalın gözleri kapalı halde bize poz verdiler. Daha sonra kartalı alan eğitmen yüksek bir tepenin üzerine çıktı ve aşağıda bekleyen arkadaşı da yanlarında getirdikleri canlı tavşanı serbest bıraktı. Tepeden avını görüp havalanan kartal, tavşana yaklaşarak ustaca yakaladı ve bağırarak eğitmenini çağırdı. Kartalın yakaladığı avını canlı tutması ve eğitmenini beklemesi çok önemli. Eğitmen geldiğinde kartala bir et parçası vererek yakaladığı tavşanı pençelerinin arasından aldı. Daha sonra ipe bağlı bir tilki postunu da yine aynı şekilde yakaladı. 

Kökbörü Oyunu

Kırgızistan’a giderken fotoğraflamak istediğimiz bir diğer konu ise Kökbörü oyunuydu. Kökbörü, geleneksel hale gelen, Orta Asya coğrafyasında oldukça rağbet gören at ile oynanan bir oyun. Hatta son yıllarda federasyonlar kurularak uluslararası turnuvalar da düzenleniyor. Kökbörü’nün diğer ülkelerdeki karşılığı ise Bozkaşi ve Kökpar.

Kökbörü, atla oynan bir takım oyunu. 11 kişiden oluşan 2 takım arasında 20 dakika süren 3 devre ile oynanıyor. Yaklaşık 20 kg’lık bir keçinin ayakları ve başı kesiliyor, içi temizleniyor ve karnı dikiliyor. Oğlağı ele geçirme ve birbirlerinin kalesine atma şeklinde oynanan mücadelede zaman zaman ciddi kazalar ve boğuşmalar da olabiliyor. Oyun sonunda da oğlak kesiliyor ve pişirilip dağıtılıyor.