Yüz Yıllık Miras: Bengüboz Projesi

Bilkom, Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü yılında, Cumhuriyet erken döneminin en önemli belge fotoğrafçılarından Ahmet İzzet Bengüboz’un tarihi fotoğraflarının korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla, önemli bir projeye imza atıyor. Hayata geçirilen ‘Yüz Yıllık Miras: Bengüboz Projesi’ ile 1923-1939 yılları arasında Cumhuriyet ile gelen sosyal ve kültürel dönüşümü belgeleyen usta fotoğraf sanatçısının orijinal cam negatifleri koruma altına alınıyor. Bu projeyle, Cumhuriyet’in ilk 10 yılına ilişkin bayram kutlamalarını ve sosyal dönüşümün önemli belgelerini içeren fotoğraf arşivi, dijital ve yenilikçi uygulamalar ile geleceğe taşınıyor.

Türkiye’nin önde gelen teknoloji dağıtım şirketlerinden Bilkom, Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü yıldönümünde, 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda aktif rol alarak hayatının önemli bir bölümünü savaşlarda geçiren, esaret altında İngilizlerden fotoğrafçılık öğrenen, savaş sonrası dönemde ise Cumhuriyet’in ilk yıllarını belgeleyerek, 20’li ve 30’lu yılların coşkusunu ve sosyal dönüşümünü günümüze taşıyan belge fotoğrafçısı Ahmet İzzet Bengüboz’un görsel mirasını koruma altına almak üzere, kapsamlı bir projeyi hayata geçiriyor.

Mudurnu Esir Kampı
Ahmet İzzet Bengüboz (ayakta duranlardan sağdan 7. sırada) İskenderiye- Seydibeşir esir kampında, yaklaşık 60 kişilik bir grup Türk askeri ile. Kum zemin, arka fonda ahşap bir kulübe, cephesinde Osmanlıca “esaret” yazılı, gerisinde barakalar. Fotoğraf üzerinde Osmanlıca “İskenderiye: Seydibeşir Üsera Zabitan Karargahı 366” yazılı. (336 olması gerektiği tahmin edilmekte.)

‘Yüz Yıllık Miras’ sloganıyla başlayan ‘Ahmet İzzet Bengüboz’un Eserlerini Koruma Projesi; Mudurnu Kaymakamlığı, Mudurnu Belediyesi ve Koç Üniversitesi Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (VEKAM) ortaklığında, akademisyenler ve profesyonel fotoğrafçıların destekleriyle hayata geçirildi. Proje kapsamında Bengüboz’un günümüze ulaşmış 1.004 adet cam negatiften oluşan arşivi koruma altına alınıyor ve arşiv içinden yapılan seçki ile 450 fotoğraf, fiziki ve dijital sergi uygulamalarıyla günümüze taşınıyor. Dr. Ayşe Ege Yıldırım’ın küratörlüğünü üstlendiği projede sergilenen fotoğraflar, yapay zeka ve yenilikçi metotlar kullanılarak, dijital restorasyon ve renklendirme işlemine tabi tutuldu. Aynı zamanda NFT altyapısıyla da tescillenen eserler, dijital dünyada da güvence altına alındı.

Ahmet İzzet Begüboz’a ait cam negatif saklama kutularından bir seçki

Bilkom Genel Müdürü Fikret Ballıkaya, ‘Yüz Yıllık Miras: Bengüboz Projesi’ ile ilgili yaptığı değerlendirmede; “Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü yılına tanıklık ettiğimiz bu özel dönemde, ülkemizin en önemli değerlerinden biri olan Ahmet İzzet Bengüboz’un kıymetli mirasının korunması ve geleceğe taşınması amacıyla başlattığımız projede, bu özel görevi üstlenmekten dolayı büyük bir kıvanç ve memnuniyet duyuyoruz. ‘Türkiye’nin Dijital Yaşam Koçu’ olarak, ülkemizin değerlerine teknolojinin yenilikçi imkanlarıyla yeniden hayat verebilmek, tarihi ve kültürel mirası gelecek nesiller ile buluşturabilmek bizleri gururlandıran bir diğer önemli nokta. Bu vesileyle Cumhuriyet’imizin yüzüncü yılını kutluyor ve Ahmet İzzet Bengüboz’un özel mirasını korumak için katkıda bulunan herkese, içtenlikle teşekkür ediyoruz” dedi.

Projenin bilimsel danışmanlığını üstlenen Koç Üniversitesi Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Direktörü Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu ise yaptığı açıklamada, “Bengüboz ailesi, sahip oldukları bu önemli koleksiyonu özverili bir davranışla topluma bağışlayarak, sadece Mudurnu’nun kültürel tarihine değil Türkiye tarihine de katkıda bulunmuş, bu tür koleksiyonların bilimsel çalışmalar ve yeni araştırmalara kaynaklık eden niteliğinin anlaşılması için de örnek bir tutum göstermiştir. Erken Cumhuriyet Dönemi’nin yansımalarının bir Anadolu kasabasında belirli bir dönemde kesintisiz olarak izlenebilmesine olanak tanıyan ve tarihi bir belge niteliği taşıyan bu önemli koleksiyonun, Cumhuriyet’in 100. yılında yeni teknolojiler kullanılarak gelecek nesillere aktarılmasına ve korunmasına, proje paydaşlarıyla birlikte katkıda bulunmaktan mutluluk duyuyoruz.” dedi.

Mudurnu ana caddesinde Cumhuriyet Bayramı, 10. yıl kutlaması vesilesiyle hazırlanmış süslü tak. Takın üst kısmı, iki sıradan oluşan yazılı tabelalardan, alt kısmı ise dikey çizgili dört adet sütundan oluşuyor. Tabelalardaki yazılar, üst sırada ortada “İnkılabı Seven Yayar”, üst solda “Türküm Ne Mutlu Bana”, üst sağda “Türk İnkılabı Eşsizdir”, alt sırada ise dört parça halinde yazılmış “Selim Sırrı ve Şürekası Kereste Fabrikası” şeklinde. Selim Sırrı’nın [Sarıbay] takın yapımını üstlendiği, reklamdan anlaşılıyor. Takın en üstünde Atatürk resmi olan bir pankart, iki yanda Türk bayrakları ve ikl uçta ay-yıldızlı dairesel plakalar var. Sokakta ileride birkaç kişi kameraya doğru yürüyor, sokağın iki yanında evler sıralı.

Üsteğmen Kara Fatma (Seher Erden), Jandarma Karakol Komutanı Neşet Bey, Kırgözlar ailesinden Ahmet Bey ve Hanımı. Fotoğrafın üzerinde Osmanlıca “6.11.340 [06.11.1924]” yazılı.

Ahmet İzzet Bengüboz, siyah çerçeveli gözlük takmış, yaka iğneli, kravatlı, desenli ipek yaka mendilli. Badem bıyıklı. Fonda perde.

Türkiye’nin kurtuluş mücadelesinin ilham kaynağı; asker ve fotoğrafçı: Ahmet İzzet Bengüboz
1969 yılında hayata gözlerini yuman Ahmet İzzet Bengüboz, doğup büyüdüğü Mudurnu’da geçen öğrencilik yıllarında, Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla yedek subay olarak orduya katıldı. Bengüboz, farklı cephelerde devam eden askerlik görevi esnasında Sina Cephesinde esir düştükten sonra, İskenderiye’deki bir esir kampında, üç yıla yakın bir süre zarfında hem İngilizceyi hem de fotoğrafçılığı öğrendi. Savaşın bitmesiyle Mudurnu’ya dönen Bengüboz, burada Nüfus Müdürlüğü’nde görev yaparken, bahsi geçen tarihi fotoğraflarla, Mudurnu’nun Cumhuriyet dönemini de tarihe not düştü.